Van trigger tot therapie: cognitieve processen, persoonlijkheid en interventies bij agressie

Agressie in de zorg lijkt de afgelopen jaren steeds zichtbaarder en urgenter te worden. Maar wat bedoelen we eigenlijk wanneer we spreken over agressie? En hoe verhoudt dit zich tot begrippen als woede en hostiliteit? In deze keynote neem ik je mee langs recente inzichten in de aard, oorsprong en behandeling van agressief gedrag.

Vanuit verschillende theoretische perspectieven verkennen we de diversiteit aan agressievormen, waaronder reactieve en proactieve agressie. Voortbouwend op het General Aggression Model laat ik zien hoe specifieke situationele triggers en persoonlijkheidskenmerken samenkomen in het ontstaan van agressie. Daarbij wordt ingezoomd op cognitieve processen: hoe vertekeningen in waarneming en interpretatie – zoals vijandige attributies – agressief gedrag kunnen aanwakkeren.
Deze cognitieve mechanismen sluiten nauw aan bij concepten uit de schematherapie, waarin vroege maladaptieve schema’s en modi een belangrijke rol spelen in het begrijpen van emotionele en gedragsmatige reacties. Agressie kan hierin worden gezien als een uiting van bijvoorbeeld een boze of impulsieve modus, gevoed door onderliggende schema’s zoals wantrouwen of verlating.

Daarnaast geef ik een inkijk in experimenteel onderzoek naar agressie: hoe we agressie in gecontroleerde settings opwekken en objectief meten. Ook worden hardnekkige mythes en misverstanden rondom woede en agressie kritisch onder de loep genomen.

Tot slot bespreek ik de effectiviteit van imagery-enhanced cognitieve therapie bij de behandeling van woedeproblematiek. Ik reflecteer op hoe deze bevindingen – in combinatie met inzichten uit de schematherapie – kunnen bijdragen aan meer gerichte en effectieve interventies in de klinische praktijk.