Tussen begrijpen en missen: culturele verschillen in de behandelkamer

Marjolein Hof¹, Meta Tatakhan¹
1. NPI

Kernwoorden

cultuursensitief, reflectie, (onbewuste)aannames, discriminatie, schema’s

Kennisniveau deelnemers

alle niveaus

Tags doelgroep

Kinderen en adolescenten, Volwassenen, Gezinnen en relaties, Ouderen

Tags thematiek en problematiek

Angststoornissen, (Licht) verstandelijke beperkingen, Ontwikkelings- en gedragsstoornissen, Eetstoornissen en obesitas, Somatiek, Forensisch, Stemmingsstoornissen, Trauma en PTSS, Transdiagnostisch, Verslaving, Psychoses, Persoonlijkheidsstoornissen, Diversiteit

Workshop

De doelgroep die zich bij het NPI (online) voor diagnostiek en behandeling meldt, is cultureel meer gevarieerd. Dit verrijkt het werk, maar confronteert ons ook met spanningen die interpersoonlijk, historisch en maatschappelijk geladen kunnen zijn. Bijvoorbeeld de ervaringen van cliënten met discriminatie of micro-agressies. Als therapeut kun je dan gaan twijfelen: benoem ik dit wel of niet? Doe ik het goed? Begrijp ik de ander echt? En is niet begrijpen soms een vorm van afweer?

Ook binnen behandelteams kunnen culturele verschillen vergelijkbare, vaak impliciete spanningen oproepen. Om deze spanningen goed te begrijpen en hanteren, is het essentieel hierop te reflecteren. Zonder deze kritische reflectie kunnen er sneller (onbewuste) aannames ontstaan bij de therapeut. Zo kan het West-Europese denkkader te snel worden geprojecteerd op de ander. Onderzoek laat zien dat niet-westerse migranten psychische klachten vaak anders uiten en diagnostiek en behandeling daardoor complexer zijn. Daarnaast kan persoonlijkheidsproblematiek en kunnen schema’s soms beter begrepen worden als context gebonden reacties binnen een migratieproces, waarin verlieservaringen, ontworteling en identiteitsvraagstukken een rol spelen.

In deze reflectieve workshop staan we stil bij de spanning die ontstaat door culturele verschillen in de behandelrelatie. We kijken hierbij met name naar onszelf als therapeut. Welke schema’s en reacties worden bij ons geactiveerd wanneer het spannend wordt? En wat doet dat met het contact? Daarbij besteden we expliciet aandacht aan het voeren van het gesprek over iemands culturele achtergrond mét inachtneming van de eigen culturele achtergrond.

Aan de hand van herkenbare praktijkvoorbeelden uit een diverse behandelsetting nodigen we deelnemers uit om te reflecteren op hun eigen ervaringen. In een veilige setting verkennen we hoe je deze spanning kunt herkennen, verdragen en passend bespreekbaar kunt maken. Onder andere via interactieve oefeningen in kleine groepen. Daarnaast deelt een ervaringsdeskundige perspectieven op culturele uitdagingen binnen de behandeling.

Het doel van deze workshop is niet om ‘het juiste antwoord’ te geven, maar om meer bewustzijn, ruimte én ‘blij kind’ te creëren. Want juist die spannende, ongemakkelijke momenten zijn een kans voor echt contact en verdieping.

Literatuur

Hendriks, M., Hosper, K., Bartels, K., Starmans, R., van Schaik, A., & Devillé, W. (2020). Het Cultureel Interview als hulpmiddel voor cultuursensitieve zorg in de huisartsenpraktijk. TSGTijdschrift voor gezondheidswetenschappen, 98(2), 82–91.

Najjarkakhaki, A., & Ghane, S. (2023). The role of migration processes and cultural factors in the classification of personality disorders. Transcultural Psychiatry, 60(1), 99–113.

Van Woerkom, M., Koch, M. & Dil, L.M. (2023). Ver van huis, samen in Amsterdam. Tijdschrift voor Psychotherapie, 5