Wanneer forensische modi onze grenzen overschrijden: van subtiel tot extreem—Krachtig optreden met de ORRI-cirkel in schematherapie

Dr. David Bernstein¹, Dr. Truus Kersten²
1. SafePath Institute
2. Akkerdistel

Kernwoorden

Grensoverschrijdingen, modusactivatie, zelfreflectie, emotieregulatie, ORRI-cirkel

Kennisniveau deelnemers

alle niveaus

Tags doelgroep

Kinderen en adolescenten, Volwassenen

Tags thematiek en problematiek

Persoonlijkheidsstoornissen, Verslaving, Transdiagnostisch, Trauma en PTSS, Forensisch

Workshop

Wanneer forensische modi—zoals de Pest en Aanvalmodus, de Manipulatieve modus of het Roofdier—de therapeutische relatie binnendringen, kunnen zij grenzen overschrijden, variërend van subtiel tot extreem. Dit gebeurt niet alleen in forensische settings, maar ook in de algemene klinische praktijk. Dergelijke momenten kunnen zelfs ervaren therapeuten overvallen, sterke emotionele reacties oproepen en eigen modi activeren, waardoor Gezond Volwassen handelen door de therapeut onder druk komt te staan.

In deze ervaringsgerichte workshop, gegeven door twee ontwikkelaarsvan Forensische Schematherapie, staat de vraag centraal: wat gebeurt er in ons als therapeut wanneer grenzen worden overschreden—en hoe kunnen we Gezond Volwassen omgaan met onze reactie op de patiënt? Wij presenteren de ORRI-cirkel (Observeren–Reflecteren–Rekruteren–Ingrijpen) als een praktisch kader om eigen reacties te herkennen, te begrijpen en om te zetten in doelgericht handelen in het hier-en-nu.

Het onderliggende model conceptualiseert grensoverschrijdingen als schendingen van vier fundamentele rechten—veiligheid, respect, privacy en integriteit—die gelden voor zowel patiënt als therapeut. Ontwikkeld binnen de forensische schematherapie, wordt dit model vertaald naar diverse klinische settings, waarbij grensoverschrijdend gedrag wordt gezien als een continuüm van modusactivatie.

De workshop is ervaringsgericht. Deelnemers zullen aan de hand van de Crossing Boundaries Inventory (CBI; Navot & Bernstein, 2020) eigen praktijksituaties analyseren waarin grenzen onder druk stonden. Daarbij onderzoeken zij zowel het gedrag/de modus van de cliënt als hun eigen reacties en geactiveerde modi.

Leerdoelen

Na afloop kunnen deelnemers:

1. Grensoverschrijdend gedrag/modi van patiënten herkennen en begrijpen vanuit het vier-rechtenmodel;
2. Eigen reacties analyserenen een link leggen met de opgeroepen modus;
3. De ORRI-cirkel toepassen om effectief te begrenzen.

Werkvormen

De workshop is interactief en ervaringsgericht. Na een korte introductie (15 min) vullen deelnemers individueel de Crossing Boundaries Inventory in (15 min). Vervolgens bespreken zij hun inzichten in tweetallen(30min), met toepassing van de ORRI-cirkel. Afsluitend volgt een plenaire reflectie (15 min), gericht op integratie en toepasbaarheid. De inhoud bouwt voort op een grootschalige RCT naar de effectiviteit van schema therapie bij forensische patiënten met persoonlijkheidsproblematieken op conceptueel werk dat de brug slaat tussen forensische en reguliere klinische praktijk.

Literatuur

Bernstein, D. P. ,Keulen-de Vos, M., Clercx, M., de Vogel, V., Kersten, G. C. M., Lancel, M., Jonkers, P. P., Bogaerts, S., Slaats, M., Broers, N. J., Deenen, T. A. M., & Arntz, A. (2023). Schema therapy for violent PD offenders: A randomized clinical trial. Psychological Medicine, 53(1): 88-102. https://doi.org/10.1017/S0033291721001161

Bernstein, D., & Navot, L. (2020). Bridging the gap between forensic and general clinical practice: Working in the ‘here and now’ with difficult schema modes. In G. Heath & H. Startup (Eds.), Creative methods in schema therapy(pp. 195–209). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781351171847-12

Navot, L., & Bernstein, D. P. (2020). Crossing Boundaries Inventory. Maastricht: SafePath Institute.